Imperializm chodnikowy, czyli dlaczego „Wielki Sochaczew” to fatalny pomysł

W ostatnich miesiącach debata publiczna w Sochaczewie i wielu innych miastach „obwarzankowych” w Polsce została zdominowana przez narrację o konieczności terytorialnej ekspansji. Burmistrz Daniel Janiak, stając na czele nowo powołanego Stowarzyszenia Miast Wewnętrznych, próbuje wykreować wizję, w której wchłonięcie sąsiednich gmin jest jedyną drogą ratunku dla miast. Przy bliższym spojrzeniu ta argumentacja okazuje się jednak nie tylko słaba merytorycznie, ale wręcz niebezpieczna dla fundamentów polskiej demokracji lokalnej.

Głównym motorem działań burmistrza Janiaka wydaje się być prosty rachunek ekonomiczny, który z duchem samorządności ma niewiele wspólnego. Narracja o „mieszkańcach gminy korzystających z miejskich basenów” to nic innego jak próba znalezienia zewnętrznego źródła finansowania dla miejskich deficytów.

Z perspektywy stowarzyszeń dbających o niezależność samorządów, jest to klasyczny przykład „skoku na kasę”. Gminy wiejskie, które dzięki sprawnej administracji i przyciąganiu mieszkańców, często uciekających z ciasnych miast) wypracowały stabilną sytuację finansową, mają teraz stać się „dojną krową” dla większego sąsiada. To karanie za sukces!

Mit „uwięzionego miasta”

Burmistrz Janiak często używa retoryki „miasta uwięzionego”, które nie może się rozwijać przez sztuczne granice. To argumentacja ignorująca nowoczesne formy zarządzania. W XXI wieku rozwój nie polega na przesuwaniu słupów granicznych, ale na partnerstwie.

Zamiast budować struktury imperialne, nowoczesny włodarz powinien dążyć do tworzenia związków międzygminnych. Wspólna gospodarka śmieciowa, transport czy kanalizacja nie wymagają likwidacji suwerenności sąsiada. Wymagają jedynie umiejętności dialogu, której w agresywnej retoryce fuzji najwyraźniej brakuje.

Demokracja umiera w cieniu ratusza

Najgroźniejszym skutkiem pomysłów promowanych przez Daniela Janiaka jest rozmycie podmiotowości mieszkańców wsi. W momencie wchłonięcia gminy przez miasto, głos mieszkańca dzisiejszego sołectwa staje się niesłyszalny. W nowej, wielkiej Radzie Miasta, interesy „peryferii” zawsze przegrają z potrzebami „centrum”.

Samorządność to prawo do decydowania o swoim najbliższym otoczeniu. W małej gminie wójt jest dostępny, a radny mieszka za płotem. W „Wielkim Sochaczewie” mieszkaniec wywłaszczonej gminy stanie się petentem w odległym urzędzie, a jego podatki zamiast na lokalną drogę gruntową, zostaną wrzucone do wspólnego worka na „rewitalizację miejskiego skweru”, z którego on sam skorzysta raz w roku.

Prosta droga do powrotu do centralizmu

Logika prezentowana przez burmistrza Janiaka jest ślepą uliczką. Gdybyśmy ją zaakceptowali, musielibyśmy zgodzić się na to, by państwo wchłonęło województwa, a województwa – miasta, bo przecież „wszyscy korzystamy ze wspólnej infrastruktury”. To prosta droga do powrotu do centralizmu, od którego Polska z takim trudem uciekła po 1989 roku.

Prawdziwa siła samorządu

Próby wchłonięcia gmin przez miasta pod wodzą Daniela Janiaka to nie wizjonerstwo, lecz wyraz bezradności w zarządzaniu własnym organizmem miejskim. Prawdziwa siła samorządu tkwi w jego różnorodności i bliskości obywatela, a nie w administracyjnym gigantyzmie. Zamiast rysować nowe mapy, warto zacząć rozmawiać z sąsiadami jak z partnerami, a nie jak z terenem do aneksji.

Samorządność kończy się tam, gdzie zaczyna się przymusowa unifikacja.